MDR Devlet Anlaşması, yayın katkı payı ve medya hukukuna ilişkin diğer devlet anlaşmaları, AfD’nin Saksonya-Anhalt’taki planlarının merkezinde yer alıyor. Parti, hükümeti devralması hâlinde anlaşmaları feshetmek, yayın katkı payını kaldırmak ve kamu yayıncılığını önemli ölçüde küçültmek istiyor. Hukuken bunların bir kısmı mümkün. Ancak bu ne hemen gerçekleşebilir ne de tek bir anlaşma üzerinden yapılabilir. MDR Devlet Anlaşması’nın feshedilmesi MDR’yi otomatik olarak sona erdirmez; yayın katkı payı da bununla birlikte otomatik olarak ortadan kalkmaz.

Jüdische Allgemeine gazetesi 3 Eylül 2026’da, Saksonya-Anhalt’ta AfD liderliğindeki bir eyalet hükümetinin hangi imkânlara sahip olabileceği sorusunu ele aldı. Temel tespit doğru: Eyalet, yayın düzeni konusunda önemli bir hareket alanına sahip; ancak bu alanda devlet anlaşmalarına, fesih sürelerine, Eyalet Meclisi’ne ve Temel Yasa’ya bağlı. Bununla birlikte bir noktada daha kesin bir hukuki ayrım yapmak gerekiyor. Bir fesih yoluyla siyasi reform baskısı oluşturmak, otomatik olarak hakkın kötüye kullanılması anlamına gelmez. Bunu daha 1980 tarihli Federal İdare Mahkemesi kararı da gösteriyor.

AfD’nin gerçekte açıkladığı şey

2026 Eyalet Meclisi seçimlerine ilişkin hükümet programında AfD Saksonya-Anhalt, yayıncılıkla bağlantılı devlet anlaşmalarının feshedilmesini ve kamu yayıncılığının sözde temel yayıncılığa indirgenmesini talep ediyor. Siyasi Eğitim Federal Merkezi de programı bu doğrultuda özetliyor. MDR ayrıca açıklanan 100 günlük programı haberleştiriyor. Buna göre fesihler, reform baskısı oluşturmak amacıyla yeni bir hükümetin erken dönemdeki önlemleri olarak kullanılacak.

Bu bağlamda “yayıncılık devlet anlaşmaları” ifadesi, hukuki durumun olduğundan daha basit görünmesine yol açıyor. Kamu yayıncılığını, MDR’yi ve yayın katkı payını aynı anda sona erdirecek tek bir anlaşma yok.

Passende X-Beiträge

Aus dem SCHLAGSEITE X-Archiv

Jüdische Allgemeine 18.10.2026 · 21:00 Uhr Die AfD wird von der israelischen Regierung boykottiert. Ein prominenter AfD-Politiker versucht nun, das zu ändern. Hält Israels Brandmauer zur AfD? Eine Analyse. Jüdische Allgemeine 26.10.2026 · 18:00 Uhr Hat der AfD-Abgeordnete Wilko Möller mit einem »Hitlergruß« auf Plakaten Wahlkampf gemacht? Das Landgericht Frankfurt (Oder) hatte ihn zu einer Geldstrafe verurteilt. Dagegen legte… Jüdische Allgemeine 21.10.2026 · 16:00 Uhr Die Staatsanwaltschaft Hannover hat Anklage gegen den niedersächsischen AfD-Landesvorsitzenden Ansgar Schledde erhoben.

Tek bir anlaşma bütün yayıncılık sisteminden ibaret değildir

Saksonya-Anhalt açısından birbirinden ayrı birkaç düzenleme önem taşıyor. Medya Devlet Anlaşması, tüm eyaletlerin yayıncılık ve medya düzeninin önemli bölümlerini düzenliyor. Yayın Katkı Payı Devlet Anlaşması, yayın katkı payının tahsilini düzenliyor. Yayın Finansmanı Devlet Anlaşması finansmanı ele alıyor. MDR Devlet Anlaşması ise Saksonya, Saksonya-Anhalt ve Thüringen’in ortak yayın kuruluşunu düzenliyor.

Bu nedenle bu anlaşmalardan yalnızca birini fesheden taraf, diğer anlaşmaların hukuki sonuçlarını otomatik olarak doğurmaz. Bilgi kontrolünün ilk belirleyici noktası budur.

Bilgi kontrolü 1: Bir başbakan tek başına fesih kararı verebilir mi?

Hayır. 12 Mayıs 2026’dan beri Saksonya-Anhalt’ta değiştirilmiş bir anayasa yürürlükte. 69. maddenin 2. fıkrası artık devlet anlaşmalarının hem imzalanması hem de feshedilmesi için Eyalet Meclisi’nin onayının gerekli olduğunu açıkça belirtiyor.

Saksonya-Anhalt Eyalet Meclisi değişikliği, anayasa değişikliği için gerekli üçte iki çoğunlukla 23 Nisan 2026’da kabul etti. Daha önce yalnızca devlet anlaşmalarının imzalanması açıkça parlamentonun onayına bağlıydı.

Bir başbakan bu nedenle anlaşmadan çıkışı tek başına geçerli biçimde gerçekleştiremez. Bir hükümetin onay veren bir Eyalet Meclisi’ne ihtiyacı vardır. AfD, Eyalet Meclisi seçiminden sonra sandalyelerin salt çoğunluğuna kendisi sahip olursa, bu parlamenter engeli ilke olarak kendi gücüyle aşabilir.

Bilgi kontrolü 2: MDR Devlet Anlaşması’nın feshedilmesi MDR’nin kaldırılmasına yol açar mı?

Hayır, en azından tek başına değil.

Belirleyici düzenleme MDR Devlet Anlaşması’nın 42. maddesinde yer alıyor. Anlaşmaya taraf üç eyaletin her biri, iki yıllık bir süreye uyarak anlaşmayı bir takvim yılının sonunda feshedebilir. Üç ay içinde ikinci bir eyalet de feshe katılmazsa, devlet anlaşması diğer iki eyalet arasında yürürlükte kalır.

Ancak iki eyalet feshettiğinde MDR Devlet Anlaşması yürürlükten kalkar ve MDR bir yayın kuruluşu olarak feshedilir.

Dolayısıyla Saksonya-Anhalt’ın tek başına fesih kararı MDR’yi ortadan kaldırmaz. Yayın kuruluşu, Saksonya ve Thüringen’in ortak kuruluşu olarak varlığını sürdürebilir. Saksonya-Anhalt, fesih süresinin dolmasının ardından anlaşma birliğinden ayrılır.

Zamanlama da önemlidir. Eylül 2026’daki seçimlerden sonra kurulacak yeni bir eyalet hükümeti Eyalet Meclisi’nin gerekli onayını alır ve 31 Aralık 2026’ya kadar fesih bildirimi yaparsa, iki yıllık süre nedeniyle ayrılma en erken 31 Aralık 2028’de yürürlüğe girebilir. Uygulamada Saksonya-Anhalt, 1 Ocak 2029’dan itibaren MDR Devlet Anlaşması’nın tarafı olmaz.

Bilgi kontrolü 3: O zaman yayın katkı payı ortadan kalkar mı?

Hayır. MDR Devlet Anlaşması’nın feshedilmesi yayın katkı payını sona erdirmez.

Katkı payı yükümlülüğü Yayın Katkı Payı Devlet Anlaşması’na dayanıyor. Bu anlaşmanın kendine ait bir fesih hükmü bulunuyor. Bir eyalet, bir yıllık süreye uyarak belirli yıl sonlarında anlaşmayı feshedebilir. 2020’den beri mümkün tarihler her seferinde iki yıl arayla belirleniyor.

Eylül 2026’daki Eyalet Meclisi seçimlerinden sonra kurulacak bir hükümet için 31 Aralık 2026 tarihi artık mümkün değil; çünkü bunun için gereken bir yıllık fesih süresi 2025’in sonunda dolmuş durumda. Bir sonraki olağan fesih tarihi 31 Aralık 2028 olurdu.

Medya Devlet Anlaşması açısından da durum benzer. Orada da bir yıllık fesih süresi ve iki yıllık aralıklarla belirlenen fesih tarihleri geçerli. 116. madde ayrıca bir eyaletin, Medya Devlet Anlaşması’nı feshettiğinde Yayın Katkı Payı Devlet Anlaşması’nı ve Yayın Finansmanı Devlet Anlaşması’nı da aynı tarihte feshetmesine izin veriyor.

Bu şu anlama geliyor: Yeni bir hükümet çıkış için siyasi ve parlamenter adımları çok hızlı biçimde başlatabilir. Ancak hukuki etki ilk hükümet gününe çekilemez.

Dört anlaşma, dört farklı işlev

Tablo, “devlet anlaşmalarını feshetmek” şeklindeki siyasi formülün akılda kalıcı olsa da hukuken kesin olmadığını gösteriyor. Hangi anlaşmanın kastedildiğine bağlı olarak süre, muhatap ve hukuki sonuç değişiyor.

Bilgi kontrolü 4: Saksonya-Anhalt bundan sonra kamu yayıncılığına hiç sahip olmayabilir mi?

Bu kadar kolay değil.

Temel Yasa ne MDR adını ne de bugünkü örgütlenme biçimini veya mevcut program sayısını zorunlu kılıyor. Ancak Temel Yasa’nın 5. maddesinin 1. fıkrasının 2. cümlesindeki yayın özgürlüğü, özgür ve çoğulcu kanaat oluşumunu güvence altına alan bir yayın düzeni gerektiriyor.

Federal Anayasa Mahkemesi 2021’de mevcut ikili yayın sistemi açısından eyaletlerin kamu yayıncılığının işlevine uygun finansmanını güvence altına almak zorunda olduğunu açıkça belirledi. Mahkeme ayrıca kamu yayıncılığının görevini yerine getirebilmesini amaçlayan bir varlık ve gelişme güvencesinden söz ediyor.

Buradan, bugün yayımlanan her programın, her yapının ve her eyalet yayın kuruluşunun değiştirilemez olduğu sonucu çıkmaz. Yasama organının düzenleme alanı vardır. Bir eyalet yayın düzenini değiştirebilir ve farklı bir kuruluş yapısı da oluşturabilir. Ancak yayın özgürlüğünün gereklerinin basitçe göz ardı edildiği hukuki bir boşluk, mevcut anayasa yargısıyla pek bağdaşmaz.

Federal İdare Mahkemesi’nin o dönemdeki NDR’ye ilişkin daha eski bir kararı da yönü gösteriyor. Bir eyalet, birden fazla eyaletin taraf olduğu devlet anlaşmasından ayrılırsa, mevcut yayın kuruluşu o eyalette devlet anlaşmasına dayalı hukuki temelini kaybeder. İlgili eyalet daha sonra kendisi işlerliği olan yeni bir düzen kurmak zorundadır.

Bilgi kontrolü 5: Daha küçük bir “temel yayıncılık” otomatik olarak anayasaya aykırı mıdır?

Hayır, bu ifade fazlasıyla genelleyici olur.

Federal Anayasa Mahkemesi, kamu yayıncılığının işlevselliğini koruyor; günümüzdeki her bir örgütsel kararı değil. Bu nedenle bir eyaletin hizmetleri ne ölçüde azaltabileceği, yapıları değiştirebileceği veya finansman yollarını yeniden düzenleyebileceği, somut yasal düzenlemeye bağlıdır.

Önemli ölçüde daha küçük bir hizmet yelpazesi, yalnızca daha küçük olduğu için anayasaya aykırı olmaz. Kamu yayıncılığının anayasal olarak korunan görevini artık yerine getirememesi, mali açıdan çökertilmesi veya siyasi olarak kontrol edilmesi hâlinde sorun ortaya çıkar.

Anayasa MDR’yi bugünkü biçimiyle güvence altına almıyor. Ancak bir eyalet hükümetinin yayın düzenini hangi sınırlar içinde yeniden yapılandırabileceğini belirliyor. Belirleyici olan yalnızca bir yayın kuruluşunun büyüklüğü değil; çoğulculuğun, işlevselliğin, finansmanın ve devletten bağımsızlığın güvence altında kalıp kalmadığıdır.

Bilgi kontrolü 6: Bir fesih yoluyla “reform baskısı” oluşturmak otomatik olarak hakkın kötüye kullanılması mıdır?

Hayır. Tam da burada hukuki durum, bazı güncel anlatımların düşündürdüğünden daha farklıdır.

Jüdische Allgemeine, Federal İdare Mahkemesi’nin içtihadına atıfta bulunarak bir feshin hakkın kötüye kullanılması amacıyla kullanılamayacağını yazıyor. Bunun, yayın özgürlüğünü zedelemesi veya kamu yayıncılığını hedefli biçimde zayıflatması hâlinde sorun yaratabileceğini belirtiyor. Genel bir anayasal uyarı olarak bu anlaşılabilir. Ancak buradan, fesih yoluyla reform baskısı oluşturma yönündeki siyasi niyetin daha şimdiden feshin geçersiz olacağı anlamına geldiği sonucu çıkmaz.

Federal İdare Mahkemesi 28 Mayıs 1980’de karar verdi Schleswig-Holstein’in dönemin NDR Devlet Antlaşması’nı feshetmesi hakkında. Eyalet hükûmeti, feshi açıkça NDR’de reform gerçekleştirmek istemesiyle gerekçelendirmişti. Konu, diğerlerinin yanı sıra program çeşitliliği, dengelilik, toplumsal grupların dikkate alınması ve ücretlerin daha tasarruflu kullanılmasıydı.

Mahkeme, feshi sırf bu reform amacı nedeniyle geçersiz ilan etmedi. Aksine, Schleswig-Holstein’in antlaşmalar birliğinden etkili biçimde ayrılabileceğini ve Hamburg ile Aşağı Saksonya arasındaki antlaşmanın yürürlükte kalacağını tespit etti.

Bu, günümüzdeki tartışma açısından önem taşıyor. Fesih, bir devlet antlaşmasının yeniden müzakere edilmesi için siyasi bir araç olabilir. Sırf baskı oluşturduğu için hukuka aykırı hâle gelmez.

Belirleyici sınır başka bir yerde bulunuyor: Bir hükûmet, yayın düzenini haberleri parti politikası doğrultusunda yönlendirmek, istenmeyen gazetecilik içeriklerini cezalandırmak veya bir yayın kuruluşunu devlet denetimi altına almak için kullanamaz.

Devletten bağımsızlık, anayasa hukukundaki daha belirgin sınırdır

Burada Federal Anayasa Mahkemesi’nin içtihadı açıktır.

25 Mart 2014 tarihli ZDF kararı’nda mahkeme, siyasi araçsallaştırmanın önlenmesini yayın özgürlüğünün özü olarak nitelendirdi. Devlet ve devlete yakın aktörler, yayın kurullarına; haberlerin kendi siyasi veya parti politikası çıkarlarını hayata geçirmek amacıyla etkilenebileceği ölçüde hâkim olmamalıdır.

Bu, hangi partinin hükûmette olduğundan bağımsız olarak geçerlidir.

Bir eyalet hükûmeti kamu yayıncılığını eleştirebilir. Reform talep edebilir, yapıları değiştirebilir ve antlaşmalar çerçevesinde fesih yoluna da gidebilir. Ancak bundan bir hükûmet yayıncısı yaratamaz.

Tek cümlede doğruluk kontrolü

ℹ️ Doğruluk kontrolü

Saksonya-Anhalt, yayıncılıkla ilgili devlet antlaşmalarını ilke olarak feshedebilir. Mayıs 2026’dan bu yana eyalet hükûmeti bunun için Eyalet Meclisi’nin onayına ihtiyaç duyuyor. Saksonya-Anhalt’ın tek başına feshi MDR’yi ortadan kaldırmaz. Yayıncılık katkı payı da bunun sonucunda otomatik olarak sona ermez. Birden fazla antlaşmanın ayrı ayrı feshedilmesi, sürelerine uyulması ve ardından anayasaya uygun yeni bir yayın düzeni oluşturulması gerekir.

Mutlak çoğunluğun gerçekte neleri değiştireceği

Eyalet Meclisi’nde AfD’nin mutlak çoğunluğa sahip olması, hukuki durumu ortadan kaldırmaz; ancak partinin siyasi uygulama gücünü önemli ölçüde artırır. Mayıs ayından bu yana devlet antlaşmalarının feshi için zorunlu olan parlamenter onayı kendi gücüyle sağlayabilir ve ardından yeniden müzakereler başlatabilir veya yayın düzenini eyalet düzeyinde yeniden yapılandırabilir.

Saksonya-Anhalt bununla diğer eyaletleri ayrılmaya zorlayamaz. Saksonya ve Thüringen MDR’yi sürdürmeye devam edebilir. Ülke genelinde de Medya Devlet Antlaşması ve yayıncılık katkı payı diğer eyaletlerde yürürlükte kalır.

Aynı şekilde, bir eyalet çoğunluğu yayın özgürlüğünü veya Federal Anayasa Mahkemesi’nin içtihadını basit bir parlamento kararıyla ortadan kaldıramaz. Her yeni yayın düzeni mahkeme denetimine tabi olur. MDR, yeni bir eyalet hükûmetinin MDR Devlet Antlaşması’nı olası bir fesih kararına karşı hukuki yollara başvuracağını zaten açıkladı.

Bu nedenle doğru yanıt siyasi uçların arasında yatıyor: Kendi eyalet meclisi çoğunluğuna sahip bir AfD hükûmeti, Saksonya-Anhalt’ın yayın düzenini önemli ölçüde değiştirebilir ve mevcut devlet antlaşmalarını feshedebilir. Ancak tek bir kararla ne MDR’yi ne de yayıncılık katkı payını hemen ortadan kaldıramaz. Ayrıca “reform baskısı” otomatik olarak anayasaya aykırı değildir. Belirleyici olan, fesihten sonra neyin oluşturulacağı ve yayın özgürlüğünün, finansmanın ve devletten bağımsızlığın korunup korunmayacağıdır.